Ukraine sau khi tuyên bố độc lập đã không nhất thiết phải vội vàng từ bỏ hoàn toàn tiềm lực hạt nhân. Vào đầu những năm 1990, Quốc hội Ukraine xem việc giải trừ vũ khí hạt nhân là một quá trình từng bước, gắn với việc cung cấp các bảo đảm an ninh cho Ukraine và tiến tới xích lại gần NATO.

Đây là tuyên bố của Yuriy Kostenko, nghị sĩ Quốc hội Ukraine qua 5 nhiệm kỳ, trong một cuộc phỏng vấn với hãng thông tấn Ukrinform.

Ukraine được cho là phải từ bỏ vũ khí hạt nhân với những điều kiện nào?

Theo Kostenko, Quốc hội Ukraine khi đó nhận thức rõ những rủi ro tiềm tàng của việc giải trừ hạt nhân đối với an ninh quốc gia. Vì vậy, vào tháng 4/1992, Quốc hội không ủng hộ việc lập tức tiêu hủy toàn bộ kho vũ khí, mà chủ trương từng bước chuyển sang quy chế phi hạt nhân.

Theo chính trị gia này, quá trình đó chỉ được hoàn tất sau khi Ukraine nhận được những bảo đảm an ninh đáng tin cậy và tiếp tục hội nhập với các cơ cấu phương Tây, trong đó có triển vọng gia nhập NATO và Liên minh châu Âu (EU).

Kostenko nói:

“Quyết định của Quốc hội về giải trừ hạt nhân là quyết định tháng 4/1992, theo đó quá trình tiến tới quy chế phi hạt nhân phải diễn ra từng bước. Việc kết thúc quá trình giải trừ hạt nhân phải gắn với việc gia nhập NATO và Liên minh châu Âu, cùng với các bảo đảm an ninh.”

Kostenko khẳng định rằng quyết định của Quốc hội Ukraine không quy định việc lập tức tiêu hủy toàn bộ kho vũ khí hạt nhân mà Ukraine thừa hưởng sau khi Liên Xô tan rã.

Theo ông, Quốc hội chỉ đồng ý tiêu hủy một phần số đầu đạn hạt nhân và phương tiện mang phóng. Số vũ khí còn lại sẽ được quyết định sau các cuộc đàm phán tiếp theo với các nước phương Tây và sau khi Ukraine nhận được những điều kiện cũng như bảo đảm cụ thể.

“Quốc hội chỉ cho phép tiêu hủy 42% số đầu đạn hạt nhân và 36% phương tiện mang phóng. Chấm hết. Còn phần còn lại thì chính quyền hành pháp phải tiến hành những cuộc đàm phán mới, đưa ra những điều kiện mới mà Ukraine có thể yêu cầu phương Tây.”

Ukraine đã thay đổi lập trường về NATO như thế nào?

Nhắc lại những sự kiện thời kỳ đó, Kostenko đặc biệt chú ý tới chuyến thăm Washington của phái đoàn Ukraine vào đầu những năm 1990.

Theo ông, Mỹ từng xem xét khả năng gắn quá trình giải trừ vũ khí hạt nhân của Ukraine với việc nước này tiến gần NATO và triển vọng trở thành thành viên của liên minh.

Tuy nhiên, trong quá trình đàm phán, lập trường của phía Ukraine đã thay đổi.

Kostenko kể lại:

“Khi vào tháng 12, Bộ Ngoại giao Mỹ viết cho chúng tôi rằng họ sẵn sàng giúp Ukraine đổi vũ khí hạt nhân lấy việc gia nhập NATO, với sự hỗ trợ, tài trợ của Mỹ..., thì vào tháng 1, chỉ hai tuần sau khi nhận được công hàm đó, phái đoàn Bộ Ngoại giao Ukraine đã tới Washington. Và ngay tại Washington, trong Bộ Ngoại giao Mỹ, vấn đề được nói tới không còn là việc gia nhập NATO và tiến tới NATO dưới sự bảo trợ của Mỹ, mà là những bảo đảm trên giấy tờ, cái gọi là Bản ghi nhớ Budapest.”

Ukraine có thể kiểm soát kho vũ khí hạt nhân hay không?

Kostenko bác bỏ quan điểm cho rằng sau khi giành độc lập, Ukraine không có những công cụ thực tế để kiểm soát lực lượng hạt nhân còn lại trên lãnh thổ của mình.

Theo ông, Ukraine khi đó có những khả năng kỹ thuật cần thiết để tác động đến hoạt động của hệ thống điều khiển các tổ hợp tên lửa chiến lược.

Ông nhấn mạnh:

“Trong trường hợp này, chúng ta thực sự có quyền, bởi vũ khí hạt nhân nằm trên lãnh thổ Ukraine đã trở thành tài sản của Ukraine. Nghĩa là chúng ta có quyền về mặt pháp lý.”

Kostenko muốn Quốc hội tiến hành điều tra

Theo Kostenko, lịch sử giải trừ vũ khí hạt nhân của Ukraine cho đến nay vẫn chưa được đánh giá đầy đủ về mặt pháp lý và chính trị.

Ông cho rằng hiện nay Verkhovna Rada, tức Quốc hội Ukraine, cần tiến hành điều tra về những quyết định được đưa ra vào đầu những năm 1990.

Theo ông, không thể quy toàn bộ trách nhiệm cho Leonid Kravchuk, tổng thống đầu tiên của Ukraine.

Kostenko tuyên bố:

“Có thể chỉ trích Kravchuk vì ông ấy là người đưa ra các quyết định. Nhưng những gì những người khác đã làm lại là một vấn đề cần được nghiên cứu riêng, ở cấp Quốc hội. Quốc hội cuối cùng phải thành lập một ủy ban điều tra lâm thời để làm rõ toàn bộ vấn đề này.”

Vấn đề quản trị nhà nước

Kostenko cũng cho rằng một trong những vấn đề lớn nhất của những năm đầu Ukraine độc lập là hệ thống quản lý nhà nước chưa được thay đổi đầy đủ.

Theo ông, chất lượng của bộ máy chính quyền Ukraine sau khi tuyên bố độc lập không thay đổi đáng kể, và điều này về sau đã ảnh hưởng tới những quyết định mang tính chiến lược của đất nước.

https://today.ua/493150-ukrayina-vidmovilasya-vid-yadernoyi-zbroyi-vsuperech-poziciyi-parlamentu-kostenko-vimagaye-rozsliduvannya/