Bài viết của Lorenzo Gammuto

Những “người bảo vệ bầu trời” của Moscow đang ngày càng cạn kiệt: đội máy bay trinh sát cảnh báo sớm của Nga đang suy giảm nghiêm trọng, trong khi gần như không có phương án thay thế. Theo cổng thông tin Defense Blog, hiện chỉ còn 6 máy bay cảnh báo sớm A-50U được cho là vẫn hoạt động.

Nhiệm vụ chính của chúng? Theo bài viết, dường như là bảo vệ Tổng thống Vladimir Putin. Những chiếc máy bay này hiếm khi được sử dụng để đối phó với máy bay không người lái hoặc tên lửa hành trình, mặc dù chúng được xem là xương sống của hệ thống phòng không Nga.

Chuyên gia Michael Bohnert của RAND giải thích trên mạng xã hội X vì sao những chiếc máy bay này có giá trị đặc biệt.

Theo Bohnert, thứ nhất, A-50U giúp phát hiện mối đe dọa sớm hơn rất nhiều: có thể cảnh báo trước tới một giờ đối với UAV chiến đấu và từ 10 đến 30 phút đối với tên lửa hành trình.

Thứ hai, nó có khả năng bao phủ một khu vực rộng lớn hơn nhiều và có thể thực hiện nhiệm vụ tương đương với hàng chục hệ thống radar mặt đất.

Một chiếc A-50U có thể thay thế khả năng giám sát của khoảng 12 hoặc hơn hệ thống radar mặt đất. Trong khi đó, các hệ thống khác có thể được giữ ở trạng thái tắt để tránh bị đối phương phát hiện. Những kíp phi công và nhân viên được đào tạo chuyên biệt trên A-50U cũng có khả năng điều phối các lực lượng trên không và trên mặt đất.

Vấn đề cốt lõi là từ đầu những năm 1990, Nga không chế tạo thêm thân máy bay A-50 mới. Dây chuyền sản xuất máy bay vận tải Il-76 vẫn hoạt động, nhưng việc chuyển đổi chúng thành nền tảng radar cảnh báo sớm là một nhiệm vụ cực kỳ khó khăn.

Mẫu máy bay kế nhiệm A-100 đã bị đình trệ hơn 10 năm vì quá đắt đỏ và phức tạp.

Năm 2025, chương trình này còn chịu một đòn mạnh khi các UAV FP-1 của Ukraine tấn công một cơ sở sản xuất A-100, phá hủy một nguyên mẫu và gây thiệt hại nghiêm trọng cho nhà máy. Các chuyên gia cho rằng sự cố này có thể khiến chương trình chậm thêm nhiều năm.

Đối với Putin, đây rõ ràng là một tin rất xấu.

Dữ liệu nguồn mở cho thấy xu hướng đáng lo ngại

Dữ liệu từ các nguồn công khai cũng cho thấy số lượng máy bay hoạt động đang giảm mạnh.

Nhóm Telegram CyberBoroshno đã phân tích hơn 1.600 báo cáo. Trong khoảng thời gian từ tháng 6 đến tháng 8, phần lớn các máy bay được cho là vẫn nằm dưới mặt đất.

Từ cuối tháng 6, chỉ có một máy bay được ghi nhận tuần tra ban đêm trên khu vực sông Volga, chẳng hạn như vùng Samara và Ulyanovsk. Tổng cộng có khoảng 60 chuyến bay nhiệm vụ được ghi nhận.

Các nhiệm vụ chiến đấu vẫn rất hiếm. Ngày 4/7/2026, một chiếc A-50U được cho là đã tham gia hỗ trợ đánh chặn một cuộc tấn công bằng tên lửa hành trình. Đây là trường hợp duy nhất được ghi nhận rõ ràng trong dữ liệu được đề cập.

Trong khi đó, Ukraine ngày càng tiến hành nhiều cuộc tấn công sâu hơn vào lãnh thổ Nga.

Nga tìm cách bảo vệ những chiếc A-50U còn lại

Trước tình trạng nguy cơ tổn thất ngày càng cao, Nga đã phản ứng từ tháng 6 bằng cách di chuyển các máy bay A-50U tới những sân bay dân dụng.

Lý do được cho là lo ngại về tổn thất. Vào mùa đông năm 2024, Ukraine đã từng bắn hạ một máy bay loại này.

Mỗi chiếc A-50U bị mất sẽ khiến năng lực phòng không và cảnh báo sớm của Moscow suy yếu thêm.

Và chính vì số lượng còn lại rất ít, những chiếc máy bay này ngày càng trở thành mục tiêu có giá trị cao đối với Ukraine.

Putin verliert sein Verteidigungs-Rückgrat – nur eine Handvoll Maschinen ist übrig