Bài viết của Sascha-Nikolai Paschedag 

Chiến sự Ukraine

“Ukraine chưa thất bại”: Nhà sử học nhận định Putin là bên hưởng lợi từ cuộc chiến Iran

Cuộc chiến tại Ukraine đang bị lu mờ bởi xung đột với Iran. Nhà sử học Klaus Gestwa cảnh báo về những hệ lụy nghiêm trọng đối với Kyiv.

Tübingen – Bất chấp xung đột Israel–Mỹ với Iran, cuộc chiến xâm lược của Nga nhằm vào Ukraine đã kéo dài hơn bốn năm. Mỗi ngày vẫn có người thiệt mạng trong cuộc chiến này – dù thế giới có chú ý hay không. Trong cuộc trao đổi với Sascha Paschedag, nhà sử học Klaus Gestwa đã phân tích tình hình hiện tại, chỉ ra những bên được hưởng lợi và đưa ra khuyến nghị cho châu Âu.

Hiện tại, sự chú ý của toàn thế giới đang dồn vào Trung Đông, đặc biệt là khu vực eo biển Hormuz. Điều này ảnh hưởng gì đến cuộc chiến ở Ukraine?

Ở góc độ chiến thuật và ngắn hạn, Nga đang hưởng lợi từ sự thiếu nhất quán trong chính sách của chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump, khi chưa thể kiểm soát hậu quả chiến tranh. Giá năng lượng tăng vọt đã mang lại cho Điện Kremlin nguồn thu hàng tỷ USD, trong bối cảnh ngân sách và nền kinh tế Nga trước đó gặp nhiều khó khăn. Việc Mỹ tạm thời dỡ bỏ một số lệnh trừng phạt đối với các công ty dầu mỏ Nga cũng giúp tăng thêm nguồn tài chính cho chiến tranh của Moscow.

Đáp lại, Ukraine gần đây đã tấn công cảng biển quan trọng Ust-Luga ở Baltic nhằm làm gián đoạn hoạt động xuất khẩu dầu của Nga. Kyiv cũng đề nghị hỗ trợ Mỹ và các nước vùng Vịnh trong phòng thủ chống máy bay không người lái, nhằm thể hiện vai trò đối tác đáng tin cậy.

Xét về dài hạn và địa chiến lược, diễn biến hiện tại lại phơi bày điểm yếu của mạng lưới các chế độ độc đoán chống phương Tây do Nga xây dựng. Việc Nga không được tham gia các cuộc đàm phán hòa giải cho thấy Moscow không phải là “người trung gian quyền lực” không thể thay thế tại Trung Đông. Nếu xảy ra thay đổi chế độ tại Tehran, Nga có thể mất thêm một đồng minh, sau Syria và Venezuela.

Liệu viện trợ cho Ukraine có tiếp tục suy giảm trong thời gian tới?

Có. Việc quân đội Mỹ tiêu hao lượng lớn đạn dược trong cuộc chiến với Iran đang làm cạn kiệt nguồn lực công nghiệp quốc phòng. Điều này khiến việc cung cấp vũ khí cho Ukraine bị chậm trễ. Đức gần đây đã phải huy động 35 tên lửa phòng không Patriot từ kho dự trữ châu Âu để hỗ trợ Kyiv, nhưng con số này không đủ lâu dài.

Sự cạnh tranh ngày càng gay gắt về hệ thống phòng không có thể làm suy yếu khả năng phòng thủ của Ukraine trong cuộc chiến tiêu hao. Nga vì thế hưởng lợi về mặt quân sự. Ngoài ra, Moscow hiện không còn phụ thuộc vào Iran về UAV, do đã tự sản xuất dòng drone Geran dựa trên công nghệ Shahed, giúp gây quá tải liên tục cho hệ thống phòng không Ukraine.

Đàm phán hòa bình đang đình trệ. Nguyên nhân là gì?

Ngay cả khi không bị phân tán chú ý, tình hình chính trị vẫn bế tắc. Nga kiên quyết yêu cầu một “hòa bình đầu hàng”, đe dọa sự tồn tại của Ukraine như một quốc gia độc lập, dân chủ. Hiện tranh cãi tập trung vào yêu cầu của Moscow buộc Ukraine phải nhượng toàn bộ Donbass.

Tuy nhiên, tại khu vực Donetsk, Ukraine đã xây dựng một tuyến phòng thủ vững chắc giữa Sloviansk và Kostiantynivka, khiến quân Nga gặp nhiều khó khăn.

Nếu Nga giành được khu vực này trên bàn đàm phán, cánh cửa tiến sâu vào nội địa Ukraine sẽ rộng mở, bởi phía sau là địa hình thảo nguyên khó phòng thủ trong thời đại chiến tranh bằng drone. Ukraine hiểu rõ mối đe dọa sống còn này và không tin tưởng vào các đảm bảo an ninh còn mơ hồ từ phương Tây.

Tình hình chiến sự hiện tại ra sao?

Trong chiến dịch mùa xuân, Nga đang cố gắng bao vây tuyến phòng thủ của Ukraine ở Donbass. Các chuyên gia cho rằng khả năng Nga chiếm được các thành phố chiến lược là không cao, dù có thể đạt một số kết quả chiến thuật với tổn thất lớn.

Ukraine kỳ vọng sử dụng vũ khí tầm xa mới để tấn công vào chuỗi hậu cần và cơ sở hạ tầng dầu mỏ của Nga, từ đó làm tăng chi phí chiến tranh cho Moscow và cải thiện vị thế đàm phán.

Tinh thần kháng cự của xã hội Ukraine vẫn mạnh mẽ, và nước này đang chuẩn bị cho một “mùa hè chiến tranh” mới. Kết luận rõ ràng: Ukraine vẫn chưa thất bại, bất chấp tuyên truyền từ Nga.

Việc cộng đồng quốc tế chuyển hướng chú ý ảnh hưởng gì đến Nga?

Nga luôn hưởng lợi về mặt chính trị khi phương Tây vi phạm luật pháp quốc tế. Tuy nhiên, việc các đồng minh độc đoán suy yếu lại là tín hiệu đáng lo với Moscow.

Hiện Nga vẫn hỗ trợ Iran bằng dữ liệu tình báo để nhắm mục tiêu vào các căn cứ Mỹ ở Trung Đông. Nếu Mỹ chịu tổn thất lớn, tình hình có thể leo thang. Khi đó, Putin có thể đề xuất một “thỏa thuận” với Trump: Nga ngừng hỗ trợ Iran nếu Mỹ ngừng hỗ trợ Ukraine.

Trong khi đó, những rạn nứt trong NATO – đặc biệt nếu Mỹ giảm cam kết – sẽ là “món quà lớn” cho Nga.

Châu Âu nên phản ứng thế nào?

Các nước NATO châu Âu cần cân bằng giữa việc không tham gia chiến tranh với Iran nhưng vẫn đóng vai trò trong việc gìn giữ hòa bình sau xung đột. Tuy nhiên, quan hệ xuyên Đại Tây Dương nhiều khả năng sẽ tiếp tục căng thẳng.

Quan trọng nhất, châu Âu không được để bị phân tâm hay chia rẽ. Cần nhanh chóng huy động gói hỗ trợ 90 tỷ euro cho Ukraine, vốn đang bị trì hoãn do lập trường của Thủ tướng Hungary Viktor Orbán.

Trong bối cảnh nguồn năng lượng từ vùng Vịnh bị đe dọa, sức hấp dẫn của năng lượng Nga tăng lên, có thể làm suy yếu sự đoàn kết của châu Âu. Trong khi đó, an ninh của châu Âu gắn chặt với số phận của Ukraine.

Cuộc chiến Trung Đông cho thấy rõ: trong thế giới đầy khủng hoảng chồng chéo, không chỉ sức mạnh quân sự mà cả sự tập trung chính trị và khả năng chống chịu kinh tế đều mang tính quyết định.

Chúng ta đang sống trong một thời kỳ đầy biến động – và không hề dễ chịu.

„Ukraine noch nicht verloren“: Historiker sieht Putin als Profiteur des Iran-Kriegs