Artikel von Philipp Rall

Sau khi SpaceX siết chặt và vô hiệu hóa các thiết bị Starlink bị sử dụng trái phép, Nga đang gấp rút tìm giải pháp thay thế cho hệ thống liên lạc tiền tuyến. Phương án được đưa ra là kết hợp vệ tinh của Gazprom Space Systems với các trạm đầu cuối di động. Tuy nhiên, phân tích các thông số kỹ thuật cho thấy hệ thống này vấp phải một rào cản không thể vượt qua: tốc độ ánh sáng.

“Bình mới rượu cũ”

Trụ cột của giải pháp tạm thời phía Nga là vệ tinh Yamal-601, hoạt động tại vị trí quỹ đạo 49 độ Đông. Theo tài liệu kỹ thuật, vệ tinh này cung cấp dung lượng đáng kể ở băng tần Ka (26,5–40 GHz).

Tuy nhiên, Yamal-601 vốn được thiết kế cho truyền dữ liệu tĩnh, không phù hợp với môi trường tác chiến có tính cơ động cao. Thiết bị đầu cuối đi kèm, mẫu RS-30M, nặng khoảng 3 kg và sử dụng ăng-ten parabol đường kính 32 cm.

Về tốc độ, trang Defense Express cho biết thiết bị có thể đạt mức tải xuống 80 Mbit/giây. Tuy nhiên, tài liệu chính thức của nhà sản xuất Reshetnev chỉ công bố tối đa 50 Mbit/giây tải xuống và 5 Mbit/giây tải lên. Dù vậy, băng thông không phải vấn đề cốt lõi.

Không thể “qua mặt” vật lý

Điểm yếu then chốt nằm ở quỹ đạo. Hệ thống Starlink vận hành ở quỹ đạo tầm thấp (LEO), cách Trái đất khoảng 550 km. Trong khi đó, các vệ tinh Yamal hoạt động ở quỹ đạo địa tĩnh (GEO), cách mặt đất khoảng 35.786 km.

Khoảng cách lớn hơn kéo theo độ trễ tín hiệu (latency) tăng vọt. Một tín hiệu phải truyền từ mặt đất lên vệ tinh rồi quay trở lại, tương đương quãng đường hơn 71.500 km. Ngay cả khi truyền với tốc độ ánh sáng, thời gian tối thiểu cho một chiều đã vào khoảng 239 mili giây. Với chu trình khứ hồi (RTT), độ trễ vật lý tối thiểu đạt gần 478 mili giây. Trong thực tế, con số này có thể dao động từ 600 đến hơn 1.200 mili giây.

Để so sánh, Starlink công bố độ trễ chỉ từ 25–40 mili giây. Với mức chậm trễ nửa giây, hệ thống dựa trên Yamal gần như không thể đáp ứng việc điều khiển drone FPV trong tác chiến trực tiếp, khi chỉ một khoảnh khắc trễ cũng có thể khiến mất kiểm soát.

Dễ bị phát hiện

Một trở ngại khác đến từ quy luật suy hao tín hiệu theo khoảng cách. Do vệ tinh GEO ở xa gấp khoảng 65 lần so với vệ tinh LEO, tín hiệu khi tới mặt đất suy yếu đáng kể. Để duy trì kết nối ổn định, thiết bị RS-30M phải phát công suất lên tới 50 watt và ăng-ten phải căn chỉnh cơ học chính xác.

Theo Defense Express, các nguồn tin từ phía Nga cho biết tín hiệu này dễ bị lực lượng tác chiến điện tử Ukraine phát hiện. Đây là hệ quả tất yếu của yêu cầu công suất phát cao.

Hy vọng vào chòm sao mới

Nhận thức rõ điểm yếu, Nga được cho là đặt kỳ vọng dài hạn vào dự án Bureau 1440 – một chòm vệ tinh LEO nội địa. Theo công bố, hệ thống này sẽ hoạt động ở quỹ đạo khoảng 800 km với độ trễ mục tiêu khoảng 70 mili giây. Hãng tin Interfax cho biết kế hoạch dự kiến triển khai 292 vệ tinh trước cuối năm 2027.

Tuy nhiên, từ nay đến thời điểm đó, lực lượng Nga vẫn phải dựa vào giải pháp “chữa cháy” Yamal – một hệ thống tuy đảm bảo kết nối cơ bản nhưng bị giới hạn bởi những định luật vật lý không thể thay đổi.

Russland setzt auf riskante Starlink-Alternative – und scheitert an simpler Physik